Ιστολόγιο

Παραλαβή ελέγχων 2016-2017
6ο Γυμνάσιο Ηρακλείου | 13/6/2017

Σας ανακοινώνουμε ότι μπορείτε να προσέρχεστε για  παραλαβή ελέγχων επίδοσης των ... Περισσότερα...

Παρουσίαση στο 7ο μαθητικό φεστιβάλ ψηφιακής δημιουργίας
Agile Scrum | 3/5/2017

Το Σάββατο 29-4-17, παρουσιάσαμε στο πολιτιστικό κέντρο Ηρακλείου τα εξαγόμενα της δουλειάς ... Περισσότερα...

Ενημερωτικός Οδηγός: Μετά το Γυμνάσιο για το ΓΕ.Λ. και ΕΠΑ.Λ.
από το ΚΕ.ΣΥ.Π. | 30/4/2017

Μετά το Γυμνάσιο, Τί; Μπορείτε να κατεβάσετε σε μορφή pdf τον οδηγό για το σχολικό έτος ... Περισσότερα...

Περισσότερες αναρτήσεις...
Κατηγορίες
Αρχεία

Αριστεία 2016-2017:

Α τάξη

Β τάξη

Γ τάξη

Καβάφης

Στα 200 π.Χ | 11/2/2013

 Φιλόλογος:Λιναρίτη Μαρία

 

 Καβάφης

Στα 200 π.Χ.

Ο Καβάφης  αποτελεί ιδιαίτερη παρουσία στο χώρο της Νέας Αθηναϊκής Σχολής, τόσο όσον αφορά τα χαρακτηριστικά της ποίησης του (Καβάφεια πολιτεία),όσο και στο γλωσσικό του ιδίωμα. Συγκεκριμένα:

  • Η γλώσσα που χρησιμοποιεί, είναι ιδιότυπη καθώς είναι δημοτική με λόγιους τύπους (η ομιλούμενη στην Αλεξάνδρεια της εποχής του).
  • Η ποίηση του διακρίνεται για τον πεζολογικό της χαρακτήρα, καθώς και την λεπτή ειρωνεία.
  • Επίσης χαρακτηριστικό της είναι ο διδακτισμός και η δραματικότητα.
  • Επίσης διακρίνεται για τον ρεαλισμό αλλά και την μελαγχολική διάθεση, που όμως δεν οδηγεί στη διάλυση, αφού είναι το αποτέλεσμα της συνειδητοποίησης της τραγικότητας της ζωής.
  • Ο στίχος του είναι λεπτοδουλεμένος, πάντα ίαμβος και τα πρόσωπά του λειτουργούν ως σύμβολα

Θέματα:

Τα αντλεί από το χώρο της ιστορίας (ιστορικά). Ο ίδιος είχε πει ότι αν δεν γινόταν ποιητής θα ήταν ένας καλός ιστορικός. Ο κόσμος του ποιητή κινείται σε ιστορικές περιόδους συνήθως μεταβατικές, ρευστές, χωρίς κατασταλαγμένη βιοθεωρία.

Επίσης κινείται σε περιόδους αδιαμφισβήτητης παρακμής και σε πολιτείες που ¨λάμπουν αλλά και τρεμοσβήνουν¨ (Σεφέρης), όπως η Αλεξάνδρεια και Αντιόχεια. Το χρονικό πλαίσιο μέσα στο οποίο δρουν οι ήρωές του-σύμβολα- είναι: κυρίως η ελληνιστική εποχή, (της οποίας υπήρξε θαυμαστής),η ελληνορωμαϊκή περίοδος αλλά και το Βυζάντιο. Επίσης έγραψε φιλοσοφικά έργα ( Ιθάκη, Σατραπεία κ.λ.π) και ερωτικά (αισθησιακά).

Στα 200 π.Χ.

Το ιστορικό πλαίσιο

Το ποίημα τοποθετείται ιστορικά  το 200 π.Χ., την ελληνιστική δηλαδή περίοδο, 134 χρόνια ύστερα από το ιστορικό γεγονός στο οποίο αναφέρεται,(λίγο μετά το 200 αρχίζει η παρακμή και η σταδιακή επιβολή των Ρωμαίων στον Ελληνικό κόσμο) όταν ένας φανταστικός ομιλητής , που ζει στις περιοχές του «νέου κόσμου» που σχηματίστηκε από τις εκστρατείες του Μ. Αλεξάνδρου, διαβάζει την επιγραφή που συνόδευε τα λάφυρα από τη μάχη του Γρανικού, τα οποία αφιέρωσε ο Μ. Αλέξανδρος στον Παρθενώνα: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΛΗΝ ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΩΝ ΑΠΟ ΤΩΝ ΒΑΡΒΑΡΩΝ ΤΩΝ ΤΗΝ ΑΣΙΑΝ ΚΑΤΟΙΚΟΥΝΤΩΝ. Στη συνέχεια και αφού κάνει μια αναδρομή στην εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου και τα θαυμαστά αποτελέσματά της, σχολιάζει ειρωνικά τη άρνηση των Λακεδαιμονίων να συμμετάσχουν στη λαμπρή πανελλήνια εκστρατεία εναντίον των Περσών, επειδή δεν ήταν οι ίδιοι αρχηγοί.

«Οι Λακεδαιμόνιοι απάντησαν πως δεν συνηθίζουν να ακολουθούν άλλους, αλλά οι ίδιοι να είναι αρχηγοί» (Αρριανός: Αλεξάνδρου Ανάβασις, Α 1,2).

 

Το χρονικό πλαίσιο

Η αφήγηση του φανταστικού Έλληνα κινείται σε δύο χρονικά επίπεδα:

α) το πρώτο είναι το 334 π.Χ., έτος της νίκης στο Γρανικό και της αποστολής στην Αθήνα των λαφύρων με τη γνωστή επιγραφή.

β)το δεύτερο είναι η εποχή της ακμής του Ελληνιστικού κόσμου(200 π.Χ.), μιας εποχής ωστόσο μεταβατικής, αφού σταδιακά μετά το 200 π.Χ. ξεκινά η παρακμή του ελληνιστικού κόσμου και η επιβολή των Ρωμαίων

Σημείωση: Μπορούμε να αναφέρουμε άλλο ένα χρονικό επίπεδο, αυτό της εποχής που δημοσιεύτηκε το ποίημα (1931), εποχή συρρίκνωσης του Ελληνισμού της Ανατολής με την Μικρασιατική καταστροφή (1922) στο οποίο μιλάει ο πραγματικός αφηγητής, ο ποιητής, που βρίσκει αναλογίες με τον δικό του κόσμο, όπως τον έζησε στο συγκεκριμένο τόπο, στην Αλεξάνδρεια, και στον συγκεκριμένο χρόνο.

 

Το θέμα του ποιήματος Η υπεροπτική απουσία των Λακεδαιμονίων από την εκστρατεία των Ελλήνων κατά των Περσών και ηαντίστοιχη περιθωριοποίησή τους από τη νέα πραγματικότητα –πολιτισμική κυρίως– των Ελληνιστικών χρόνων.

 

Δομή του ποιήματος

Ενότητα 1η

(Στ. 1-12)Ο ειρωνικός σχολιασμός της απουσίας των Λακεδαιμονίων από την εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου

Ενότητα 2η

 (Στ. 13-32)

Η επέκταση του Ελληνισμού και τα αποτέλεσμα της εκστρατείας. Περιφρόνηση για τους Σπαρτιάτες.

 

Ενότητα 1η

«Ἀλέξανδρος Φιλίππου και οἱ Ἕλληνες πλήν Λακεδαιμονίων»

Ο  στ. 1 αποτελεί την αφόρμηση για τον ποιητή: ιστορικό ερέθισμα και πηγή έμπνευσης.Έτσι λογίζεται δομικό στοιχείο, δυνάμει του οποίου γίνεται όλη η αρχιτεκτονική οργάνωση του ποιήματος.

στ. 2-12:Το πρόσωπο-αφηγητής της ιστορικής αφήγησης παρουσιάζεται να φαντάζεται και να μονολογεί, ως εκπρόσωπος όλων των Ελλήνων των ελληνιστικών κρατών, σχετικά με την αντίδραση των Σπαρτιατών.

 Η εκπροσώπηση εισάγεται εδώ με τη χρήση του α΄ πληθυντικού προσώπου.

 Τι φαντάζεται ;Φαντάζεται την πιθανή αντίδραση των Σπαρτιατών, όταν έμαθαν για τη σχετική μ΄ αυτούς φράση της επιγραφής: υποθέτει ότι θα αδιαφόρησαν παντάπασι κι αυτό γιατί, δεν πρέπει να θεώρησαν και τόσο σημαντική τη νίκη στο Γρανικό, αφού με την έπαρση που είχαν για τη πολεμική τους ανωτερότητα, δε νοιάζονταν για τις μακρινές συγκρούσεις, στις οποίες δεν συμμετείχαν οι ίδιοι ως αρχηγοί. Η άρνηση των Σπαρτιατών που έγινε σεβαστή από τον Αλέξανδρο και που τότε έμοιαζε απολύτως δικαιολογημένη, όταν  εξετάζεται υπό το πρίσμα της συνολικής επιτυχίας των Ελλήνων μοιάζει περισσότερο με έλλειψη διορατικότητας από την πλευρά των Σπαρτιατών και αδυναμία αποδοχής των αλλαγών που έφερνε η δράση του μεγάλου Μακεδόνα. Ο Αλέξανδρος σεβάστηκε την επιθυμία των Σπαρτιατών να μη συμμετάσχουν στην εκστρατεία μαζί με τους υπόλοιπους Έλληνες, φρόντισε όμως να τονίσει μετά την πρώτη του νίκη, πως το κατόρθωμα αυτό επιτεύχθηκε χωρίς τη βοήθειά τους. «πλην Λακεδαιμονίων» λοιπόν και ο φανταστικός αφηγητής φροντίζει να το επαναλαμβάνει επιδεικτικά.Στην ενότητα αυτή ο σχολιαστής φαίνεται να παίρνει δήθεν το μέρος των Λακεδαιμονίων, όμως στα λόγια του(στ.11) διακρίνεται η ειρωνική του κατανόηση: «είναι μια στάσις κι αυτή. Νιώθεται».Την ειρωνεία επιτείνουν τα επιρρήματα: κάλλιστα, βεβαιότατα, φυσικά αλλά και η χρήση των λόγιων τύπων : παντάπασιν, υπηρέτας, περιωπῆς.

Ενότητα 2η

Στιχ.13 -31

Το σκηνικό δείχνει να αλλάζει. Ο τόνος του ποιήματος γίνεται διαφορετικός σχεδόν διθυραμβικός.

Ο υποθετικός αφηγητής αναφέρει τα αποτελέσματα της εκστρατείας του Μ. Αλεξάνδρου με υμνητικό τρόπο:

  • Στ. 13-17

Απαριθμεί τις νικηφόρες εκστρατείες: Γρανικός, Ισσός, Άρβηλα: αξιοσημείωτη είναι η επανάληψη του ρήματος εσαρώθη δηλ. κατατροπώθηκε, για να δείξει το μέγεθος της ήττας των Περσών.Η παρουσίαση των γεγονότων από τη σκοπιά της συντελεσμένης ιστορίας έχει σημασία, γιατί στην πορεία του ποιήματος θα ενισχύσει τη σκέψη του ποιητή, σύμφωνα με την οποία τα νέα δεδομένα της ιστορίας ξεπερνούν τη στάση των Λακεδαιμονίων, τους αφήνουν απολιθωμένους ή στάσιμους σε μια στιγμή του παρελθόντος.

Έτσι δημιουργείται μια ατμόσφαιρα συναισθηματικής έξαρσης, η οποία αποκορυφώνεται στους αμέσως επόμενους στίχους

  • Στ.17-27

Από τη εκστρατεία προέκυψε ένας νέος ελληνικός δυναμικός κόσμος: «βγήκαμε εμείς…..μέγας».

Εμείς, λέει ο ποιητής, εντάσσοντας πολύ λογικά και τον εαυτό του στους Έλληνες που προέκυψαν μέσα από το έργο του Αλεξάνδρου.

Ελληνικές πόλεις δημιουργήθηκαν στην Αίγυπτο και την Ασία, δημιουργώντας ένα εκτεταμένο χώρο κυριαρχίας του ελληνικού πολιτισμού. Αλεξανδρινοί, Αντιοχείς, Σελευκίδες αλλά και πολλοί άλλοι Έλληνες στα εδάφη της Περσίας, οφείλουν την παρουσία του ελληνικού πολιτισμού και την ευκαιρία που τους δόθηκε να ζήσουν ως Έλληνες, στο έργο του Αλεξάνδρου. Οι ελληνικές δυναστείες των επιγόνων του Αλεξάνδρου δε θα είχαν δημιουργηθεί ποτέ αν ο ευφυέστατος αυτός Έλληνας δεν είχε τολμήσει και δεν είχε επιτύχει το σπουδαίο αυτό έργο.

Σημείωση: αξιοσημείωτη είναι η συσσώρευση πλήθους επιθέτων (θαυμάσια, πανελλήνια, νικηφόρα, περίλαμπρη, περιλάληλτη, δοξασμένη), που στόχο έχουν να αναδείξουν σχεδόν με έπαρση τη σημασία της εκστρατείας και. των αποτελεσμάτων της.

Παράλληλα επισημαίνουμε το στόμφο και την έξαρση του τόνου στη συσσώρευση τόσων ονομάτων, πράγμα που αποτελεί παρέκκλιση από τη γνωστή λιτότητα του ποιητή. Ωστόσο αυτό έχει στόχο να δημιουργήσει ένα κλίμα καυχησιολογίας και θαυμασμού του ποιητή για τα κατορθώματα του Ελληνισμού των Ελληνιστικών χρόνων.

  • Στ.28-29

Οι εκτεταμένες επικράτειες είναι ο καινούργιος απέραντος ελληνικός κόσμος που δημιουργήθηκε με την εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου. Οι τομείς δράσης αυτού του νέου κόσμου είναι πολλοί, ενώ όλοι προσαρμόστηκαν στη νέα πολιτισμική πραγματικότητα που δημιουργήθηκε με την ανάμειξη των πολιτισμών, που οδήγησε τους Έλληνες σε μια στοχαστική αφομοίωση των στοιχείων της.

Ο Αλέξανδρος «με την ποικίλη δράση των στοχαστικών προσαρμογών» αντί να παρουσιαστεί ως κατακτητής, εμφανίστηκε ως ελευθερωτής και προσέφερε την ευκαιρία στους ντόπιους να γνωρίσουν το θαύμα του ελληνικού πολιτισμού.

Οι στοχαστικές προσαρμογές παραπέμπουν σε ένα νέο πνεύμα ζωής, εναρμονισμένο προς τον ελληνικό καινούριο και μέγα κόσμο.

  • Στ. 30-31

Το πιο σημαντικό στοιχείο που επέδρασε πολιτισμικά στους άλλους και για το οποίο υπερηφανεύεται ο άγνωστος αφηγητής- και βέβαια ο ποιητής- είναι η ελληνική γλώσσα. Προσέχουμε ότι την προβάλλει με τρεις λέξεις και με κεφαλαία τα αρχικά (Κοινή Ελληνική Λαλιά). Είναι γνωστή η μεγάλη εξάπλωση της Κοινής Ελληνικής την εποχή των Ελληνιστικών χρόνων: την χρησιμοποιούσαν στον προφορικό και γραπτό λόγο σε παγκόσμιο επίπεδο και σε όλους τους τομείς.

Η κριτική των Λακεδαιμονίων από τον ποιητή

Είδαμε ότι σον στ. 11 ο ποιητής έκρινε με κατανόηση τη στάση των Λακεδαιμονίων, έστω και με ειρωνική διάθεση. Στον τελευταίο στίχο του ποιήματος έρχεται η ανατροπή: η λεπτή ειρωνεία γίνεται περιφρόνηση: «Για Λακεδαιμονίους να μιλούμε τώρα!».

Η αλλαγή της στάσης του υποθετικού σχολιαστή, οφείλεται στο γεγονός ότι ύστερα από την απαρίθμηση των λαμπρών νικών και της σπουδαιότητας του νέου κόσμου που προέκυψε από αυτές( απέραντες επικράτειες, επίδραση σε πολλούς λαούς διάδοση γλώσσας) φάνηκε η ασημαντότητα των Λακεδαιμονίων.

Αξιοσημείωτο είναι ότι τώρα η έπαρση που είχαν οι Λακεδαιμόνιοι για την αξία τους , έχει μετατεθεί στο σχολιαστή, που υπερηφανεύεται για την αξία του ελληνικού κόσμου του 200 π.Χ. στον οποίο ανήκει και ο ίδιος.

Σημείωση: Τελικά ποιος κρύβεται πίσω από το πλαστό πρόσωπο του αφηγητή; Ο φανταστικός σχολιαστής της επιγραφής του Αλεξάνδρου, δεν είναι άλλος από τον ίδιο τον ποιητή, του οποίου είναι γνωστός ο θαυμασμός και η περηφάνια για το μεγαλείο του ελληνικού πολιτισμού των Ελληνιστικών χρόνων, και ιδιαίτερα την ακτινοβολία της Ελληνικής γλώσσας , της Κοινής. Υπενθυμίζουμε, ότι ζούσε στην πιο σπουδαία από τις πόλεις όπου άνθισε εκείνος ο πολιτισμός, την Αλεξάνδρεια και σε μια εποχή εξίσου μεταβατική και ρευστή με εκείνη του αφηγητή του.

Βλέπε σχετικό video YouTube - Καβάφης, Στα 200 πΧ / Cavafy, in the year 200BD

 

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

                                                               (για τον έλεγχο πραγμάτωσης των στόχων μας)

  1. Γιατί απουσίαζαν οι Λακεδαιμόνιοι από την πανελλήνια εκστρατεία και πως «αξιολογεί»ο φανταστικός αφηγητής αυτή την απουσία;
  2. Πόσα και ποια χρονικά επίπεδα διακρίνονται στο ποίημα;  (Απαντήστε στην ερώτηση αφού λάβετε υπόψη σας :
    α) τον τίτλο, (το παρόν της αφήγησης) μεταβείτε στη διεύθυνση και στο κεφάλαιο Ελληνιστικός κόσμος, http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%AF%CE%B1_%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1

      β) την εποχή στην οποία αναφέρεται ο ομιλητής στο μονόλογό του,

γ) την εποχή που δημοσιεύτηκε το ποίημα (την εποχή αυτή έχει συρρικνωθεί ο        Ελληνισμός της Ανατολής με τη Μικρασιατική καταστροφή του 1922)

  1. Αφού συμβουλευτείτε τις σημειώσεις σας στο eclass σχετικά με τα χαρακτηριστικά της «καβάφειας πολιτείας», δείτε μέσα στο ποίημα ποια από αυτά μπορείτε να εντοπίσετε, δίνοντας συγκεκριμένα παραδείγματα

4.   Μεταβείτε στην παρακάτω υπερσύνδεση και ακούστε τις  δύο διαφορετικές αναγνώσεις του ποιήματος προσεκτικά και εντοπίστε τις διαφορές τους. (Διαβάζει: Γ.Π. Σαββίδης και ο Φασουλής  Στ. )

      Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού - Καβάφης Κ. Π. - Cavafy

5. Καταγράψτε το χείμαρρο των μεγαλόστομων επιθέτων  με τα οποία εξυμνεί  θριαμβικά την εκστρατεία Μεταβείτε στη διεύθυνση http://www.hellenica.de/Griechenland/ModerneLiteratur/GR/KonstantinosKavafis.html  , κυλήστε στο κεφάλαιο «η μορφή» και διαβάστε για τα «επίθετα» και την «πάγια λιτότητα» στα ποιήματα του Καβάφη. Σε ποιο συμπέρασμα καταλήγετε σχετικά με το λειτουργικό τους ρόλο;

6.   Ο ομιλητής απαριθμεί τα Ελληνιστικά βασίλεια της Ανατολής, «με τες εκτεταμένες επικράτειες»  (καταγράψτε τα) , την απεραντοσύνη του χώρου στον οποίο εκτείνεται η ελληνική επιρροή, η δράση και κυρίως η γλώσσα (καταγράψτε τις περιοχές).

7.   Για τον ομιλητή (και όχι μόνο) το ποιο σημαντικό στοιχείο που επέδρασε πολιτισμικά στους άλλους λαούς είναι η ελληνική γλώσσα. Μεταβείτε στην παρακάτω διεύθυνση , πατήστε, επίσης, τον υπερσύνδεσμο lingua franca http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%9A%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CE%AE.

 Πώς, με ποιους τρόπους  τονίζεται στο κείμενο η σημασία της γλώσσας (στ. 29-30);

8.   Μελετήστε ξανά τη 2η ενότητα.

«Έτσι, πλην Λακεδαιμονίων»  Πώς φαντάζεστε ότι συνδέεται αυτή η φράση με όσα ακολουθούν αλλά ιδιαίτερα με τον τελευταίο στίχο του ποιήματος;

9. Γλώσσα-στίχος: Μεταβείτε στην παρακάτω διεύθυνση, διαβάστε το 2 κείμενο του Λ. Πολίτη   http://www.e-alexandria.gr/parath.asp?ID=45  Ποιες γλωσσικές και στιχουργικές παρατηρήσεις έχετε να κάνετε   στο συγκεκ

 

Πηγές

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ γυμνασίου         Μεταίχμιο

Ιστορία της Νεοελληνικής λογοτεχνίας Λίνου Πολίτη

Κ.Π.Καβάφης: Σημειώσεις Νεοελληνικής Λογοτεχνίας

Η διδασκαλία του Καβάφη στο Γυμνάσιο και το Λύκειο (Δ. Τζωρτζόπουλος Δρ. Φιλοσοφίας)

School work Κ. Καβάφης στα 200 π. Χ. Φύλλα εργασίας